Toprağın geleceğini tehdit altında! 40 milyar TL duman oluyor

Tarımda sürdürülebilirliğin artık yalnızca çevresel bir konu değil, aynı zamanda milli egemenlik ve ekonomik bağımsızlık meselesi olduğunu belirten Ziraat Yüksek Mühendisi Celil Çalış, Türkiye’nin sahip olduğu tarım arazilerinin korunmasının stratejik önem taşıdığına dikkat çekti.

Türkiye’nin yaklaşık 23,5 milyon hektarlık tarım arazisine sahip olduğunu hatırlatan Celil Çalış, 2026 üretim sezonunda beklenen olumlu yağış koşullarının önemli fırsatlar sunduğunu ancak bu potansiyelin korunmasının toprağın sürdürülebilir yönetimine bağlı olduğunu söyledi.
"Büyük bir tedit oluşturuyor"
Çalış, "Sel, don ve dolu gibi iklim riskleri kadar mevcut tarımsal potansiyelin bilinçsiz uygulamalarla yok edilmesi de büyük bir tehdittir. Anız yakma bunların başında geliyor" dedi.

"Toprak stratejik bir milli varlıktır"
Toprağın yalnızca üretim yapılan bir alan değil, gelecek nesillerin gıda güvenliğini sağlayan stratejik bir sermaye olduğunu vurgulayan Celil Çalış, "Toprak yaşayan bir organizmadır. Anız yakmak ise bu canlı sisteme yapılan ciddi bir saldırıdır. Milli tarım vizyonumuzun merkezinde toprağın korunması yer almalıdır. Anız yakma yalnızca bir çiftçi tercihi değil, ülkenin üretim gücünü ve ekonomik potansiyelini zayıflatan bir milli güvenlik sorunudur" dedi. 
40 milyar TL’lik ekonomik kayıp
Türkiye’de yaklaşık 12 milyon hektarlık alanda hububat üretimi yapıldığına dikkat çeken Çalış, anızın ekonomik değerinin çoğu zaman göz ardı edildiğini belirtti.

Verim dengesi açısından 300 kilogram dane elde edilen bir alanda yaklaşık 300 kilogram sap oluştuğunu ifade eden Çalış, Türkiye genelinde ortaya çıkan sap ve samanın ekonomik değerinin yaklaşık 200 milyar TL seviyesinde olduğunu kaydetti. 

Anız yakılması nedeniyle bu değerin yaklaşık yüzde 20’sinin kaybedildiğini belirten Çalış, "Bu durum yaklaşık 40 milyar TL’lik görünmez bir ekonomik kayıp anlamına geliyor. Bu kaynak modern sulama yatırımlarından yerli tohum geliştirme projelerine kadar birçok alanda kullanılabilecek milli bir servettir" dedi."Toprak binlerce yılda oluşuyor, saniyeler içinde yok oluyor"
Toprağın ekonomik açıdan yenilenemez doğal sermaye olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirten Celil Çalış, verimli bir toprağın oluşum sürecine dikkat çekti.

Yaklaşık 40 santimetrelik verimli bir toprak katmanının oluşmasının 8 bin ila 20 bin yıl sürebildiğini belirten Çalış, "İnsanlık tarihinden daha uzun sürede oluşan bu doğal sermaye, birkaç dakikalık yangınla ciddi zarar görüyor" diye konuştu.

Erozyon riskini de arttırıyor
Anız yangınlarının topraktaki yararlı mikroorganizmaları yok ettiğini, biyolojik faaliyetleri durma noktasına getirdiğini ve toprağın canlılık özelliğini kaybetmesine neden olduğunu ifade eden Çalış, ayrıca erozyon riskinin arttığını ve verimli üst toprağın kaybedildiğini söyledi.

Yanlış algılar anız yakmayı sürdürüyor
Türkiye’de son 50 yılda anız yakma oranlarının yaklaşık yüzde 60 seviyelerinden yüzde 10’lara kadar gerilediğini belirten Celil Çalış, buna rağmen uygulamanın tamamen ortadan kaldırılamadığını söyledi.

Bunun nedenleri arasında biçerdöverlerin yüksek biçim yapması sonucu tarlada fazla miktarda sap kalması ve ikinci ürün ekmek isteyen üreticilerin hızlı tohum yatağı hazırlama isteğinin bulunduğunu ifade eden Çalış, bazı üreticilerde yaygın olan “yangın hastalık ve zararlıları yok eder” düşüncesinin de bilimsel gerçeklerle örtüşmediğini kaydetti.Yasal ve manevi boyutu bulunuyor
Anız yakmanın yalnızca teknik açıdan yanlış değil, aynı zamanda hukuki ve etik açıdan da sorunlu bir uygulama olduğunu belirten Çalış, 2025-2026 döneminde anız yakanlara dekar başına 556,71 TL idari para cezası uygulandığını hatırlattı.

Orman, sulak alan ve yerleşim yerlerine yakın bölgelerde gerçekleşen ihlallerde cezaların beş kat artırıldığını belirten Çalış, toplumsal farkındalığın da güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Çözüm için teknoloji ve teşvik önerisi
Anız yangınlarının tamamen önlenebilmesi için yalnızca cezaya dayalı yöntemlerin yeterli olmayacağını belirten Celil Çalış, teknoloji destekli denetim ve teşvik mekanizmalarının devreye alınması gerektiğini söyledi.

Çalış, uydu görüntüleri ve yapay zeka destekli izleme sistemleriyle anız yangınlarının anlık tespit edilebileceğini belirterek ilk ihlalde tarımsal desteklerin yüzde 50 oranında azaltılması, tekrarı halinde ise desteklerin tamamen askıya alınması gibi kademeli yaptırımların değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi. (Ali Rıza Karabulut)